لا يَسْبِقُونَهُ پيشى نگيرند بر خداى تعالى بِالْقَوْلِ به سخن گفتن يعنى بىدستورى وى سخن نگويند مراد ازين سخن قطع طمع كافران است از شفاعت ملائكه يعنى ايشان بىاذن خداى تعالى شفاعت نتوانند كرد وَ هُمْ بِأَمْرِهِ و ايشان بفرمان خداى يَعْمَلُونَ كار مىكنند يَعْلَمُ مىداند خداى ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ آنچه پيش ازين كرده‌اند وَ ما خَلْفَهُمْ و آنچه پس ازين كنند وَ لا يَشْفَعُونَ و درخواست نمىكنند إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى مگر مر كسى را كه خداى بپسندد شفاعت او را يا كسى را كه به يگانگى حق اقرار كند ابن عباس رض فرموده كه شفاعت نكنند مگر كسى را كه گويد لا إله الا اللّه محمد ص رسول اللّه يعنى در دنيا كلمه طيّبه گفته و بدل تصديق داشته شفاعت بر ايشان واجب باشد وَ هُمْ و فرشتگان مِنْ خَشْيَتِهِ از ترس عذاب و عقوبت الهى مُشْفِقُونَ لرزان يا از مهابت و عظمت او ترسانند وَ مَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ و هر كه گويد از ملائكه يا سائر مخلوقات إِنِّي إِلهٌ به درستى كه من خدايم مِنْ دُونِهِ بجز وى فَذلِكَ پس آن قائل نَجْزِيهِ پاداش دهيم او را جَهَنَّمَ دوزخ كَذلِكَ همچنين كه مدعى ربوبيت را جزا مىدهيم نَجْزِي الظَّالِمِينَ پاداش خواهيم داد ستمكاران را به پرستش ايشان أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا آيا نديدند يعنى ندانستند آنان كه نگرويدند أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ آنكه آسمانها و زمينها كانَتا رَتْقاً بودند بسته يعنى مجتمع مراد آنست كه در حقيقت متحد بودند فَفَتَقْناهُما پس بازگشاديم ايشان را از يكديگر به تنويع و تميز يا آسمانها يكى بود او را بتحريكات مختلفه چندين فلك ساختيم و يك زمين را نيز باختلاف كيفيات احوال و طبقات چندين انواع گردانيديم يا ارض و سما با يكديگر ملتحم بودند يعنى بر هم چسپيده و ميان ايشان فرجه نبود هوا را به ميان درآورديم و ايشان را از هم جدا ساختيم در زاد المسير آورده كه از زمين شش طبقه اخراج كرديم تا هفت طبقه شد و از آسمان شش طبقه بيرون آورديم تا هفت طبقه گشتند و گفته‌اند آسمان بسته بود از وى باران نمىآمد و زمين بسته بود از وى گيا نمىرست ما آن را بباران و اين را به گياه گشاده گردانيديم وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ و گردانيديم ما از آب كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ هر چيزى كه زنده است يعنى همه حيوانات را از آب مخلوق ساختيم چه اعظم مواد ايشان آب است و احتياج ايشان به آب و انتفاع از ان بر همه كس ظاهر است يا از نطفه آفريديم يا آب را سبب حيات هر زنده ساختيم و كل براى اغلب است اينجا نه به جهت عموم أَ فَلا يُؤْمِنُونَ آيا نمىگروند مشركان با وجود اين آيات واضحه و علامات لايحه .